Fransiskenlerin tarihi imparatorluğun kadim başkentindeki varlığı cemaatin ilk yıllarına kadar uzanır. Aziz Fransua, Kutsal Topraklardan dönüşünün ardından, Doğu ile Batı arasında gerçek bir geçiş kapısı olan Konstantinopolis’e 1220 yılında bazı kardeşlerini göndermek istemişti. Buradaki amaç, yolculuk hâlindeki hacıları ve Doğu bölgelerine doğru seyahat eden Fransisken kardeşleri karşılamak ve onlara destek olmaktı.
Assisili Yoksul Aziz’in ölümünün sekiz yüzüncü yıldönümünün anıldığı bu yıl, İtalya Başkonsolosluğu, Apostolik Vikarya, Boğaziçi Üniversitesi Tarih Bölümü, İstanbul İtalyan Kültür Merkezi ve Aziz Antuan Bazilikası’ndaki Fransisken din adamlarının iş birliğiyle “Kalenderhane’den Aziz Antuan Bazilikası’na” başlıklı bir sergi düzenlendi.
Serginin başlığı, İstanbul’daki Fransisken varlığının yüzyıllara yayılan tarihsel yolculuğunu özetliyor. Bu yolculuk, Konstantinopolis’in Latin hâkimiyeti döneminde (1204-1261) Fransisken kardeşlerin varlık gösterdiği, Theotokos Kyriotissa’ya adanmış Bizans kilisesi Kalenderhane’den başlayarak, 1905-1912 yılları arasında İstiklal Caddesi’nde inşa edilen bugünkü Aziz Antuan Bazilikası’na kadar uzanıyor.
Bazilikanın ön avlusunda hazırlanan farklı tematik bölümler aracılığıyla sergi, bu uzun ve zengin tarihin izini sürüyor. Aziz Fransua’nın yaşamını anlatan panoların ardından Fransisken cemaatinin doğuşuna ve Doğu’daki ilk varlığına yer veriliyor. Daha sonra Galata’nın Latin Katolikliğinin önemli bir merkezi hâline gelişi, büyük San Francesco Kilisesi’nin kaybedilmesi ve 17. yüzyıldaki yer değişiklikleri ele alınıyor.
Sergi aynı zamanda Pera’daki Aziz Antuan Kilisesi’nin Levanten ve Ermeni Katoliklerin yanı sıra farklı cemaatlerden inananlar için bir buluşma noktası hâline gelişini de anlatıyor. Tarihsel anlatı, 20. yüzyılın başlarında gerçekleştirilen ve Bazilika’ya bugün sahip olduğu görkemli görünümü kazandıran büyük mimari projeyle devam ediyor.
Ziyaretçiler daha sonra, normal şartlarda halka kapalı olan alt kiliseye inmeye davet ediliyor. Burada Bazilikanın mimarları Giulio Mongeri ve Edoardo de Nari tarafından hazırlanmış özgün mimari çizimler görülebiliyor.
Bazilikanın inşa süreci aynı zamanda önemli bir diplomatik ve siyasi dönüşüme de tanıklık ediyor: Osmanlı İmparatorluğu’nda Fransiskenler üzerindeki himaye Fransa’dan İtalya’ya geçmiş, böylece kilise İtalya’nın Doğu’daki kültürel ve dinî varlığının simgelerinden biri hâline gelmiştir.
1932 yılında Küçük Bazilika (Basilica Minor) ünvanını alan Padovalı Aziz Antuan Bazilikası bugün Beyoğlu’nun simge yapılarından biri olmayı sürdürüyor. Aynı zamanda, Aziz Fransua’nın evlatlarının İstanbul’daki sekiz asırlık kesintisiz varlığının yaşayan bir tanıklığı niteliğinde.
Fransisken Jübilesi’nin sona ermesine kadar öğleden sonraları ziyarete açık olan sergide, Boğaziçi Üniversitesi öğrencileri de görev alıyor.
Yoğun Katılımlı Açılış
6 Haziran’da gerçekleştirilen sergi açılışı geniş bir katılıma sahne oldu. Açılışta Türkiye e Lübnan Konventüel Fransiskenler Kustodu P. Andrew Hochstedler, Itália Büyükelçisi Giuseppe Manzo, Itália Başkonsolosu Elena Clemente e Itália Dışişleri Bakanlığı Din İşleri Müşaviri Mons. Marco Malizia foi escolhido.
Serginin küratörü Prof.
Açılış programı, üst Bazilika’da kutlanan Kutsal Ayin ile devam etti. Ayine Episkopos e İstanbul Paplık Havarisel sorumlusu Mons. Massimiliano Palinuro başkanlık ederken, vaazı Kutsal Topraklar eski Kustodu P. Francesco Patton OFM verdi.
Litürjinin ardından İtalya Başkonsolosluğu tarafından San Francesco Salonu’nda verilen ikram, günü sıcak ve güzel bir kardeşlik ortamında tamamladı.
Alessandro Ratti OFM Conv.
