Süryaniler birçok uygarlığın beşiği olan Mezopotamya’nın en eski toplumudur ve 5500 yıldır bu topraklarda yaşamaktadırlar.
1773 yılında Mardin’de yapılan Patrik seçiminde çıkan anlaşmazlık nedeniyle Antakya Süryani Ortodoks Kilisesi’nden ayrılan büyük bir kitle papaya bağlanarak Süryani Katolikler olarak yeni bir kilise kurmuş oldular.
Süryani Katolik cemaatine 1895 tarihinde inşa edilen ve patriklik merkezi olarak kabul edilen Mardin Meryem Ana Katedrali ile birlikte Mardin merkezde bulunan Mor Efrem Manastırı, Mardin’e bağlı Midyat’ta Gülli köyünde ve Savur’a bağlı Kıllıt (Dereiçi) köyünde birer kilise kalmıştır. Mardin merkezde bulunan Patriklik Merkezi önce Musul’a sonra Halep’e ve son olarak da 1929 tarihinde Beyrut’taki Şerfe Manastırı’na taşınmıştır. Mardin’deki Patriklik Merkezi de Askeri Garnizon ve travma tedavi merkezi olarak kullanılmış, 1978 yılında Mardin İl Özel İdaresi tarafından istimlak kararı alınmış ve 1981 yılında mahkeme kararıyla onanmasından sonra 2000 yılında Mardin Müzesi’ne dönüştürülmüştür.
Süryani Katolikler Türkiye’de, Mardin’de asırlar boyunca yaşamışlar, kiliseler ve manastırlar inşa etmişlerdir. Büyük bir hazine niteliğinde olan manastırları, kiliseleri, sanat ve kültürleri ile siyaset, tıp ve dini eserler kaleme almış, böylelikle başka kavimler için de kültürel gelişme ortamı yaratmışlardır.
Mardin Mor Efrem Manastırı Patrik Cercis Şelhet döneminde 1884 yılında inşa edilmiştir. Yapının tarihi ile ilgili veriler için daha çok yapıdaki kitabeler üzerinde durulmuştur. Dönemin Metropoliti Mor Yakup Matay Ahmar-Dakno tarafından takdis edilmiştir. 1922 yılında zaman içerisinde askeri hastane ve cezaevi olarak da kullanılmıştır. Yakın tarihte ise briket imalathanesi ve depo olarak kullanılmıştır. Bu kullanımlar esnasında yapı üzerinde müdahaleler yapıldığından bozulmalara maruz kalan Kilise yer yer çökmüş ve hızla yıpranmıştır. Restorasyon projesi ile bozulmalar uygun tekniklerle temizlenip, gerekli onarımlar yapılarak yapının kuşaklar boyunca ayakta kalması ve kullanılması sağlanmıştır.
Süryani Katolik Toplumumuzun Mardin’de bulunan Kutsal mekanlarını muhafaza etmek, onları korumak gelecek nesiller için değer biçilmez bir miras niteliği taşımaktadır.
Mardin farklı kültürlerin ve dinlerin bir arada hoşgörü, saygı ve sevgi içinde yaşadığı bir şehir olarak zenginliğini korumaktadır.
Cemaatimizin bu değerli yerleri görüp bilgilenmesi, aynı zamanda kayıtların arşivimizde de bulunması açısından Mgr. Orhan Çanlı’nın önderliğinde, profesyonel bir ekiple birlikte ekim 2024 ayında Mardin’e gittik. Mardin Süryani Katolik Vakfı Genel Sekreteri Sayın Ferit Özaltun’un kıymetli desteği ve yardımlarıyla önce 2012-2022 dönemi Mardin Vakfı Yönetimi’nin maddi ve manevi emekleriyle restorasyonu tamamlanan ve Patrik Mor Ignatius Youssef III tarafından kutsanarak ibadete yeniden açılan Mor Efrem Kilisesi’nde fotoğrafçı Sayın Ararat Erol iç ve dış çekimleri yaptı. Sonra Cumhuriyet Meydanı’nda bulunan Patrikhanemizin bitişiğindeki Meryem Ana Katedralimizde fotoğraf ve drone görüntüleri aldık. İnce taş işçiliğiyle işlenmiş sütunları, kök boyalı ayin sunakları, gümüş kandilleri, değerli ikonaları ve azizlerin tablolarıyla adeta bir müzeyi andıran kilisede gönül ister ki cemaatimiz yeniden bir araya gelip eski birlik ve beraberlik ruhuyla ilahiler okunsun, bayramlarını hep birlikte kutlasınlar.
Burası tıklanarak YouTube kanalımızda “Mardin Süryani Katolik Kilisesi Kutsal Mekanlarımız; Mardin Süryani Katolik Patrikhanesi, Meryem Ana Katedrali ve Mor Efrem Kilisesi kısa filmi” yapıldığını kısa filmi izleyebilirsiniz.
Metni: Alin Sönmez, Türkiye Süryani Katolik Patrik Genel Vekili Asistanı
Fotoğraflar: Ararat Erol